Maak alle predikanten los

Maak alle predikanten los

15 november 2016 14:35 Reageren is uitgeschakeld

(Het Nederlands Dagblad heeft een artikel van mij geplaatst in de discussie over zgn. ‘losmaking van predikanten’, die niet meer in een vruchtbare werkrelatie met hun kerkenraad of gemeente kunnen functioneren. Met een knipoog naar dat woordgebruik pleit ik er voor om alle predikanten los(ser) te maken van hun gemeente. Zie het onderstaande als een hardop dromen en kijk er niet van op als je losse eindjes tegenkomt. Het vraagt om verder denken en omdenken.)

Maak alle predikanten los!

Met zijn column over ‘dominees met een vlekje’ (24 oktober 2016) heeft Gerard ter Horst een discussie in gang gezet die vooral gaat over de achterkant van het probleem. De reacties gingen met name in op de problemen die ontstaan als een dominee losgemaakt moet worden van zijn gemeente. Dan zijn de problemen tussen predikant en kerkenraad en/of gemeente dus al te groot geworden om nog in gezamenlijkheid te kunnen worden opgelost. Ik wil graag over de voorkant van het probleem iets bijdragen. Voorkomen is immers beter dan genezen! Ik pleit er voor om alle predikanten los te maken van hun gemeente!

De term losmaking zegt, dat een predikant, zolang hij niet is losgemaakt, vast zit. Een predikant in dienst van zijn gemeente is gebonden. Ik ben niet op de hoogte van alle problemen die er zijn tussen predikant en kerkenraad, c.q. gemeente. Maar vanuit mijn jarenlange ervaring als predikant durf ik wel te stellen dat veel van die problemen te maken hebben met het systeem waarin en de manier waarop een predikant verbonden, lees gebonden, is aan één plaatselijke gemeente.

Dat systeem omschrijf ik zo: Een predikant is voor zijn inkomen volledig afhankelijk van de gemeente. Hij is voor zijn huis (meestal) afhankelijk van wat de gemeente hem biedt. En als hij de ruimte heeft om een eigen huis te kopen, wordt hij wel geacht toch in ieder geval dat op het grondgebied van de eigen gemeente te doen. Daarnaast is hij voor zijn sociale omgeving min of meer aangewezen op dezelfde kring van mensen als waaruit de gemeente bestaat. Hij wordt  geacht mee te draaien in een gemeente-kring om zijn eigen persoonlijke geloofsleven op te bouwen, dus met mensen die hij ook namens Christus moet bedienen met het goede nieuws. Hij heeft met zijn vrouw en kinderen, indien aanwezig, een voorbeeldfunctie, die hem niet vrij maakt, maar overlevert aan de verwachtingen en denkpatronen van de gemeente.  Ieder kerklid vindt wat van hem, hij wordt besproken, bekeken, beoordeeld … Kortom: Hij wordt ´onze predikant´ genoemd: let op het bezittelijk voornaamwoord: hij is bezit van de gemeente, van ons. En dus is de predikant niet vrij!

Van de apostel Paulus heb ik geleerd dat het voor een brenger van het Goede Nieuws een voorwaarde is dat hij vrij is. In 1 Korintiers 9 beroept Paulus zich op zijn vrijheid, omdat hij ervoor gekozen heeft om niet afhankelijk te zijn van de gemeente. Hij heeft geen gebruik gemaakt van zijn recht op inkomen en levensonderhoud. Hij verkondigt omdat hij niet anders kan en niet omdat hij ervoor betaald wordt! Hij doet het ook niet uit vrije wil, waarmee hij zijn hoorders afhankelijk zou maken van zijn grillen en grollen. De opdracht is hem toevertrouwd door Jezus zelf! Dat maakt dat hij zich volledig vrij voelt om zich aan te passen aan zijn gehoor (´voor de Joden een Jood, voor de zwakken zwak´). Niet om dat gehoor naar de mond te praten maar om hen te bereiken met het evangelie dat van Boven komt. Hij hoeft niet aan verwachtingen van mensen te voldoen, hij is niet van de gemeente, hij is van Jezus en wordt door Hem gestuurd! Kort samengevat: ‘Vrij als ik ben ten opzichte van iedereen, ben ik de slaaf van iedereen geworden om zo veel mogelijk mensen te winnen’.

Zouden veel van de problemen die nu ontstaan doordat een predikant en zijn gemeente aan elkaar vast zitten, niet voorkomen kunnen worden als alle predikanten in de lijn van Paulus meer worden vrij-gemaakt?

Ik begrijp dat er dan nog heel veel moet worden ‘omgedacht’. Een systeem verander je niet van de ene op de andere dag. Als ik in deze lijn verder denk, zie ik een soort freelance predikant voor me die via een contract zich voor een bepaalde taak in een bepaalde periode verbindt aan een gemeente. Laat er landelijk of regionaal een kerkelijke maatschap van predikanten komen waarin materiele zaken als inkomen, emeritaat, arbeidsomstandigheden en mobiliteit geborgd zijn. Ik daag de deskundigen op dat gebied uit om hierover door te denken. Zoals er ook moet worden doorgedacht over de geestelijke kant van opzicht en tucht over de predikant.

Ik zie een aantal grote voordelen. De predikant is niet meer verantwoordelijk voor één gemeente. Hij kan met zijn gaven meerdere gemeentes dienen. Het geeft de predikant vrijheid om te kiezen waar hij gaat wonen en waar hij zijn sociale leven wil opbouwen. Het maakt hem principieel ´vrij ten opzichte van iedereen´, wat zijn vrije verkondiging ten goede zal komen. Het maakt hem flexibeler inzetbaar, omdat hij na een bepaalde ‘klus’ weer ergens anders kan worden ‘ingehuurd’. Je kunt daarbij denken aan het inhoudelijk leiden van een bezinningstraject of een bijbelstudieproject in een gemeente. Of het (bege-)leiden van een kerkenraad, een serie thematische catechisatielessen, of de begeleiding van een pastoraal team en het zelf brengen van pastorale bezoeken. Hij hoeft in ieder geval niet meer de all-rounder te zijn die overal goed in moet zijn. Hij zal meer gaan samenwerken met collega’s in de regio die op andere gebieden in dezelfde gemeenten ingezet worden.

Ook voor gemeenten zie ik voordelen. Zij hoeven geen dure pastorieën meer te onderhouden, zij kunnen efficiënter meerdere predikanten inzetten. Het komt de mobiliteit ten goede. Predikant en gemeente zitten niet meer jaren aan elkaar vast, tenzij met onderling goedvinden.  Het sluit ook aan bij de ontwikkeling  dat gemeenteleden toch al steeds meer werk van de predikant overnemen, zoals  de voorbede, de samenstelling van de liturgie, het gastheer/-vrouwschap, het onderling pastoraat en pastorale teams, het kerkenraadswerk. Dit maakt de weg vrij voor de predikant die zich kan concentreren op zijn hoofdtaak als brenger van het Goede Nieuws.

Voor de gemeente wordt het zo duidelijker dat er een ´Andere wereld´ is: deze man is niet van ons, maar van Jezus. Hij is vrij om te dienen.

Gert Zomer

Reageren is uitgeschakeld